Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) odpowiada już za 5% wszystkich nowotworów na świecie, stanowiąc śmiertelne zagrożenie nie tylko dla kobiet, ale i dla mężczyzn. Co roku na całym świecie diagnozę nowotworu wywołanego przez tego wirusa słyszy ponad 625 tys. kobiet i blisko 70 tys. mężczyzn. W Polsce w 2023 r. odnotowano niemal 3,5 tys. nowych zachorowań na nowotwory zależne od wirusa HPV i ponad 2 tys. zgonów. Te dane obrazują skalę wyzwania, przed którym stoi współczesna medycyna i edukacja zdrowotna. W Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych przypominają o istocie profilaktyki i podkreślają poparcie dla zapowiedzi Ministra Zdrowia o wprowadzeniu obowiązku szczepień przeciw HPV. „To decyzja, która za kilkanaście lat sprawi, że rak szyjki macicy stanie się w Polsce chorobą historyczną, a nie śmiertelną. Mamy dostępny sposób skutecznej profilaktyki raka, a z niego nie korzystamy”.
HPV nie wybiera płci
W przestrzeni publicznej zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego wciąż błędnie utożsamiane jest wyłącznie z problemem kobiet. W rzeczywistości patogen przenoszony jest przez osoby obojga płci, a ryzyko zetknięcia się z nim w ciągu całego życia wynosi od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu procent.
Dane z 2022 roku potwierdzają skalę problemu, z jakim mierzy się polska onkologia. Rak szyjki macicy wciąż powoduje najwięcej zgonów – zmarło na niego blisko 1,4 tys. kobiet. Jednak coraz większym wyzwaniem są nowotwory atakujące obie płcie. Rak odbytu oraz nowotwory głowy i szyi to łącznie ponad 760 zachorowań i aż 500 zgonów rocznie. Do tego dochodzi rak prącia, na którego zmarło blisko 40 mężczyzn, co daje łączny, wstrząsający bilans 2 tys. zgonów rocznie związanych z wirusem HPV.
– Wirus nie wybiera. Choć wciąż najwięcej ofiar to kobiety, nie możemy ignorować faktu, że u mężczyzn te liczby rosną w oczach. Mówimy o raku odbytu, prącia, a także nowotworach głowy i szyi, które są szczególnie trudne w leczeniu. Decyzja Ministry o powszechnym, obowiązkowym szczepieniu obu płci to jedyna droga do uzyskania odporności populacyjnej. Tak, jak zrobili to Szwedzi czy Brytyjczycy, redukując zachorowalność o niemal 90%– zaznacza dr n. med. Monika Pliszkiewicz, członek Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patologii Szyjki Macicy.
Szczepienia to inwestycja, nie koszt
Dyskusja o powszechnych szczepieniach często sprowadza się do pytań o wydatki z budżetu państwa. Eksperci podkreślają, że profilaktyka to nie jest koszt, tylko inwestycja, która bardzo szybko się zwraca.
– Nie inwestując w szczepienia, może zaoszczędzimy, ale w przyszłości będzie to skutkowało tym, że wydamy o wiele więcej na leczenie chorób nowotworowych. Lepiej i taniej jest zapobiegać niż leczyć – podkreśla prof. dr hab. n. med. Mirosław Wielgoś, Konsultant krajowy w dziedzinie perinatologii, kierownik Kliniki Położnictwa i Perinatologii w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA
Według analiz Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT), samo leczenie chorób wywołanych przez HPV kosztuje nasz system ochrony zdrowia 842 mln zł rocznie. Kolejne 736 mln zł tracimy co roku z powodu tzw. utraconej produktywności. Kiedy pacjenci walczą z nowotworem, siłą rzeczy znikają z rynku pracy i życia społecznego, co bezpośrednio uderza w całą gospodarkę.
Tę samą zależność widzimy w skali globalnej. Szacuje się, że na całym świecie szczepienia przeciw HPV mogłyby każdego roku zapobiec ponad ćwierć milionom zgonów (prawie 252 tys. uratowanych żyć). Wymiar ekonomiczny tego sukcesu to prawie 72 mld dolarów8, które globalna gospodarka zaoszczędziłaby dzięki szczepieniom.
Szkoła jako centrum zdrowia i edukacji
Kluczem do sukcesu, wzorem krajów takich jak Wielka Brytania czy Szwecja, jest przeniesienie szczepień do szkół. Zdejmuje to z rodziców konieczność umawiania wizyt i pilnowania terminów. Jednak sam dostęp to za mało – niezbędna jest edukacja.
Ważnym krokiem jest zatem realizacja programu w szkołach podstawowych, jednak równie duży potencjał drzemie w szkołach średnich. To właśnie tam młodzież wykazuje się znacznie wyższą świadomością zdrowotną i większą decyzyjnością. Aby w pełni wykorzystać ten potencjał, kluczowe jest rozszerzenie bezpłatnych szczepień. Obecnie program skupia się na pacjentach w wieku od 9 do 14 lat, eksperci apelują o objęcie nim szerszej grupy wiekowej nawet do 26. roku życia.
– Systemowa profilaktyka w szkołach to najtańszy i wygodny sposób na walkę z zachorowaniami. Każda złotówka wydana na szczepionkę oszczędza setki złotych wydawanych później na chemioterapię, radioterapię i opiekę paliatywną – podkreśla prof. dr hab. n. med. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych.
Wykorzystanie technologii w służbie zdrowia
Skuteczna walka z HPV wymaga nie tylko samej szczepionki, ale i wdrożenia nowoczesnych rozwiązań wspierających program szczepień. Eksperci OPZCI rekomendują rozszerzenie bezpłatnych szczepień do 26. roku życia, zagwarantowanie stabilnego finansowania programu na lata oraz bieżące i dokładne monitorowanie danych, by móc szybko reagować tam, gdzie zgłasza się mniej pacjentów. Kluczowe jest również szersze wykorzystanie e-zdrowia. Badania dowodzą, że automatyczne powiadomienia SMS czy e-mail o kolejnych dawkach zwiększają szansę na ukończenie pełnego cyklu szczepień nawet o kilkadziesiąt procent!
– Wiele w temacie profilaktyki wirusa HPV zostało zrobione, ale wciąż dużo przed nami. Mamy narzędzia, by wygrać z rakiem zależnym od HPV. Teraz musimy je tylko konsekwentnie wykorzystać – podsumowują eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych.
Źródło: Materiały prasowe
